Tùng Monkey: “Tôi không phải người bảo tồn văn hoá”

Tập mới nhất của LOXO là cuộc đối thoại giữa Dương Đỗ và Tùng Monkey – nghệ sĩ thị giác (Visual Artist) tiên phong, người đã dùng “ánh sáng và pixel” để định nghĩa lại không gian trình diễn tại Việt Nam suốt một thập kỷ qua. Từ những sân khấu EDM bùng nổ đến các triển lãm nghệ thuật số ý niệm, Tùng không chỉ là một người làm nghề, mà là một “gạch nối” quan trọng đưa Digital Art Việt Nam ra khỏi vỏ bọc của những hình ảnh minh họa thông thường.

Cuộc trò chuyện không dừng lại ở nghệ thuật, mà khai thác bản lĩnh của người sáng tạo giữa kỷ nguyên AI. Cứng đầu để giữ mình, hay cởi mở để tiến hóa?

1. Nghệ thuật phải… được hiểu?

Mở đầu, Dương Đỗ đặt Tùng vào một tình thế khó: Đâu là ranh giới giữa một nhóm dữ liệu hỗn độn phục vụ giải trí và một tác phẩm nghệ thuật thực thụ? Anh thẳng thắn truy vấn về việc liệu nghệ sĩ có đang cố tình “đắp” thêm những tầng ý niệm hàn lâm vào một hình ảnh vốn dĩ ngay từ đầu chỉ được tạo ra để trang trí sân khấu?

Tùng Monkey đáp trả bằng một thứ tự ưu tiên thẳng thắn: Thẩm mỹ phải đạt chuẩn trước khi nói đến ý niệm. Với Tùng, nếu không thể khiến người ta dừng lại ngắm nhìn, mọi thông điệp sâu xa đều vô nghĩa. Anh tôn trọng sự tự do của khán giả, ngay cả khi họ không hiểu gì cả. Tác phẩm, một khi rời khỏi tay nghệ sĩ, sẽ sống một đời sống riêng, không lệ thuộc vào sự giải mã của đám đông.

Sự tự do đó dẫn đến một câu hỏi lớn hơn khi công cụ tạo ra hình ảnh không còn hoàn toàn nằm trong đôi tay của con người…

2. “Tác phẩm từ AI có được gọi là nghệ thuật?”

Khi AI bắt đầu làm thay phần việc của đôi tay, liệu một câu lệnh (prompt) có thể thay thế cho sự khổ luyện? Dương Đỗ đặt nghi vấn về việc gọi các sản phẩm từ AI là nghệ thuật nếu chúng thiếu đi “màu sắc nghệ nhân” – thứ vốn là chất xúc tác để ý niệm được truyền đi tinh tế nhất.

Ngược lại, Tùng Monkey nhìn nhận “tính nghệ nhân” ở một tầng mức khác: Khả năng thâu hóa và điều phối những công cụ phức tạp.

Với Tùng, tác phẩm chỉ thực sự sống khi có một “chủ đích” duy nhất đứng sau màn hình, sắp đặt tất cả hiệu ứng theo một thế giới quan riêng biệt. Công cụ có thể mới, nhưng linh hồn vẫn phải khởi phát từ con người.

Hình ảnh tại buổi ghi hình LOXO Podcast | Credit: Thắng Bina

Bộ lọc ấy, khi soi chiếu vào chất liệu dân tộc, lại tạo nên một góc nhìn gây tranh cãi…

3. “Tôi không phải người bảo tồn văn hoá”

Tùng Monkey phá vỡ định kiến về việc sử dụng yếu tố di sản trong nghệ thuật hiện đại. Với anh, văn hóa không phải là bảo vật trong lồng kính mà là một dòng chảy sống động: từ tiếng còi xe máy, sự hối hả của phố thị đến gánh hàng rong hiện hữu ngay trước mắt.

Anh coi di sản là một “thư viện khổng lồ” để phóng tác thay vì để thờ phụng. Giá trị thực sự không nằm ở việc tác phẩm “giống” truyền thống bao nhiêu phần trăm, mà ở cách nghệ sĩ nhào nặn chất liệu đó để kiến tạo một thế giới riêng. Nhưng để thế giới đó được ghi nhận, chúng ta cần một sân chơi công bằng.

4. Digital Art Việt Nam đang đi sau thế giới 20 năm?

Tùng trăn trở khi Việt Nam thiếu vắng những điểm chạm như Art Seoul hay Art Basel để định danh nghệ thuật số. Anh mơ về một Digital Art Festival tại quê nhà – nơi nghệ sĩ Việt có thể đối thoại sòng phẳng với thế giới thay vì phải tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài.

Hình ảnh tại buổi ghi hình LOXO Podcast | Credit: Thắng Bina

Dương Đỗ đặt ngược vấn đề: Phải chăng Tùng muốn xây sân chơi chỉ vì mình là một “người chơi” trong đó? Quan điểm của anh rất rõ ràng: Việc mời nghệ sĩ quốc tế không khó, nhưng nếu nội lực của nghệ sĩ địa phương chưa tương xứng, Festival đó sẽ chỉ là một sự choáng ngợp mượn từ bên ngoài.

Tại sao các bạn không chủ động nâng cao tiêu chuẩn của mình trước?

Dù đứng ở các điểm nhìn khác nhau, nhưng cả hai đều gặp nhau ở đích đến cuối cùng: khát khao đưa giá trị sáng tạo Việt thoát khỏi định kiến, chạm tới sự công nhận quốc tế bằng trí tuệ và bản lĩnh.

Kết thúc bằng những định nghĩa nhanh:

Nếu là cây? Tùng chọn cây Tùng – vững chãi và mọc thẳng.

Nếu là trang sức? Anh chọn Đá – mang màu sắc thần bí.

Cuối cùng, ai sẽ là người mua nghệ thuật số? Thú vị thay, Tùng tin rằng chính những người “khắt khe” như Dương Đỗ sẽ là khách hàng tiềm năng nhất. Bởi thứ họ mua không phải là một file dữ liệu; họ mua “sự định danh” và “quyền sở hữu trải nghiệm” trong một cộng đồng dám tin vào sức nặng của ý niệm.

___________

Nội dung được đúc kết từ cuộc đối thoại giữa Dương Đỗ và khách mời Tùng Monkey từ chương trình LOXO

TÙNG MONKEY: “TÔI KHÔNG PHẢI NGƯỜI BẢO TỒN VĂN HOÁ”

Theo dõi LOXO